Archiwa tagu: protokół rady nadzorczej

Pomysł zrodzony z rozpaczy: transmitowanie na żywo posiedzenia rady dyrektorów

• Głośne skandale korporacyjne dotkliwie godzą w zaufanie do rynku kapitałowego, spółek i ich organów;
• Na anglosaskich rynkach przeważa przekonanie, że jakość pracy i dokonania rad dyrektorów dalece odbiegają od oczekiwań akcjonariatu;
• Obok wynagrodzeń dyrektorów i różnorodności składu rad krytyczne oceny budzą procesy ewaluacji pracy rad i zdawkowe sprawozdania o ich wynikach;
• Zwiększa się nacisk na spółki na rzecz zwiększania przejrzystości prac i odpowiedzialności dyrektorów.

Przez rynki kapitałowe przechodzi kolejna fala niewiarygodnych afer: Stany Zjednoczone żyją procesem założycielki Theranos, Inc., Elizabeth Holmes i jej wspólnika, Wielka Brytania kipi z oburzenia na dyrektorów upadłego kombinatu Carillion, my żyjemy przypadkiem Getback SA, jej prezesa (już aresztowanego) i rady nadzorczej. W tej atmosferze rodzą się rozmaite pomysły zmierzające ku poprawie corporate governance. Jednym z nich, poniekąd rozpaczliwym, jest transmitowanie na żywo posiedzenia (posiedzeń?) rady dyrektorów. Zgłosił go właśnie, na platformie cenionego magazynu Board Agenda, Kieran Moynihan, partner zarządzający firmy Board Excellence doskonalącej kwalifikacje członków rad dyrektorów w Zjednoczonym Królestwie i Irlandii.

Moynihan sądzi, że dążenie ku poprawie pracy rad wymaga radykalnych rozwiązań. Zwraca on uwagę na niskie standardy etyczne rad dyrektorów i narastające niezadowolenie akcjonariuszy w kwestii wynagrodzeń piastunów spółek. Uważa się, że rady nie wykazują należytej staranności w działaniach na rzecz interesów akcjonariuszy i interesariuszy. Kryzys sięga głębiej, o czym ma świadczyć inicjatywa brytyjskiego rządu podjęcia gruntownego przeglądu działalności i dokonań Financial Reporting Council.

Rośnie nacisk na wzbogacanie różnorodności rad, nie tylko pod względem płci dyrektorów, także ich wieku i bogactwa stylów myślenia – pisze Moynihan. Zwraca przy tym uwagę, że akcjonariusze nie mają wglądu do wyników ewaluacji rad. W raportach rocznych znajdują się zazwyczaj krótkie formułki o tym, że ewaluacja, a jakże, została przeprowadzona, jakieś tam drobiazgi zauważono i skrzętnie naprawiono, ale w ogóle wszystko jest w porządku. Moynihan postuluje udostępnianie akcjonariuszom wyników oceny rad, albo przynajmniej ich obszernych streszczeń. Zaś idąc dalej – przedstawia hipotetyczny scenariusz dostępnej dla akcjonariuszy prowadzonej na żywo transmisji posiedzenia rady dyrektorów.

Dzięki transmisji akcjonariusze mogliby ocenić jakość przygotowań posiedzenia rady, przebieg dyskusji, wkład rady w procesy zarządzania ryzykiem, zaangażowanie dyrektorów w sprawy spółki, przywództwo przewodniczącego rady, współpracę CEO z dyrektorami niewykonawczymi, poszanowanie przez radę interesów akcjonariuszy i interesariuszy, wkład poszczególnych dyrektorów w prace rady oraz jakość pracy zespołowej. Po analizie transmisji akcjonariusze mogliby głosować, czy zachować radę w obecnym składzie, czy ją zmienić; czy zachować poszczególnych dyrektorów, czy zastąpić ich nowymi. Po każdym posiedzeniu mieliby tak głosować? Podobno uczestnicy warsztatów poświęconych doskonaleniu kwalifikacji dyrektorów spółek brytyjskich i irlandzkich przyklaskują pomysłowi transmisji posiedzeń rady (!?). Czy zorganizują pokazówkę?

Przez wiele lat zajmowałem się na polskim rynku tym samym, czym Moynihan zajmuje się na rynkach brytyjskim i irlandzkim: usiłowaniami ku doskonaleniu kwalifikacji członków rad nadzorczych i techniki prac rady. Takich pomysłów nie propagowałem. Nie propagowałem także idei dokonywania przez rady nadzorcze samooceny ich pracy. Delikatne sugestie dotyczące powierzania oceny pracy rad zewnętrznym specjalistom spotykały się z mocną krytyką. U nas panuje przekonanie, że członkostwo rady nadzorczej daje patent na mądrość, prawość i doskonałość.

W Polsce jeszcze nie wszystkie duże spółki publiczne transmitują przebieg walnych zgromadzeń, przeto do transmisji posiedzeń rad droga byłaby daleka. Niemniej liczne spółki praktykują nagrywanie posiedzeń rad nadzorczych w formacie audio. Podobno na wewnętrzny użytek rady nadzorczej (ciekaw jestem, jaki?), ale zapewne w kilku co bardziej strategicznych spółkach z nagrań korzystają także służby specjalne – swoiści polscy interesariusze. Z relacji prasowych wiadomo, że przed laty w niektórych spółkach (Bank Przemysłowo-Handlowy, PZU) wykryto w salach obrad rad nadzorczych urządzenia podsłuchowe: widać ciekawscy prezesi, których nie dopuszczano do udziału w posiedzeniach rady, korzystali z transmisji online.

Od lat twierdzę, że dobrze zorganizowana rada nadzorcza wykonuje znaczną część swoich obowiązków poza posiedzeniami. Gdyby kiedyś posiedzenia rad miały być transmitowane, jeszcze bardziej ożywiłoby to prace rad poza posiedzeniami. Wszelako dostrzegam potrzebę złożenia tu deklaracji: jestem przeciwko transmitowaniu posiedzeń rad nadzorczych. Oraz przeciwko ich nagrywaniu. Owocem pracy rady są jej uchwały, należycie zaprotokołowane (czyli zamieszczone w protokole, nie w załącznikach do niego).

Czytaj także:

2015.01.20 PYTAQ (I) O protokołach z taśmy
i przywołane tam teksty

Choćby cię turlano w kadzi…

Poufność prac rady nadzorczej nie zawsze chroni interes spółki, często osłania lenistwo i brak kompetencji członków rady.

Choćby cię turlano w kadzi, nie mów, o czym rada radzi! Parafrazując dziecięcy wierszyk o tarzaniu w smole pragnę zwrócić uwagę na kwestię poufności prac rady nadzorczej. Rady nie pracują przy otwartej kurtynie, dylemat polega więc na tym, czy czasem ową kurtynę uchylać, a jeżeli tak – to jak szeroko? Czy przeciwnie, chronić tajemnicę pokoju obrad, otorbiać radę nadzorczą kokonem sekretności?

Odpowiedzi nie szukajmy w prawie. Nie wprowadza ono obowiązku zachowania w tajemnicy przebiegu obrad rady nadzorczej. „Przebiegu”, ponieważ wyniki prac rady powinny być ujawniane przynajmniej akcjonariuszom przybyłym na walne zgromadzenie. Zresztą prawo nie powinno wnikać w każdy szczegół działalności spółki (czego nie rozumieją niektórzy nadgorliwi urzędnicy usiłujący uzupełniać prawo swoimi instrukcjami). Spółki publiczne poddane są także dobrym praktykom, natomiast wszystkie spółki – dobrym obyczajom i etyce. Rolę mogłaby także odegrać etykieta, gdyby opracowano jej kanon dla rady nadzorczej.

Nie ulega wątpliwości, że rada nadzorcza powinna zachować w poufności wszelkie wrażliwe informacje na temat nadzorowanej spółki, wszystko, czego ujawnienie może wyrządzić spółce szkodę, zaszkodzić jej interesom, osłabić jej konkurencyjność. Największe spółki wyposażają członków rad nadzorczych w laptopy z oprogramowaniem służącym szyfrowaniu korespondencji między nimi oraz ze spółką. Niekiedy poufne materiały udostępniane są członkom rady nadzorczej w kancelarii tajnej. Takie środki służą zapobieganiu niepożądanym wyciekom informacji.

Wiele rad nadzorczych celebruje tajność swoich protokołów, przechowuje je w kasach pancernych, strzeże przed oczami zarządu. Gdyby protokół sporządzać zgodnie z wymogami ustawy, nie będzie w nim niczego, co należy przed kimkolwiek ukryć. Treść uchwał rady nadzorczej nie powinna być utrzymywana w tajemnicy przed zarządem lub akcjonariatem. Podobnie wyniki głosowania: często dochodzi do sporów między akcjonariatem a członkiem rady nadzorczej, który nie chce ujawnić, jak głosował nad jakąś uchwałą. Dotyczy to w szczególności tak zwanych niezależnych członków rady; „tak zwanych”, ponieważ niezależny nie powinien utajniać swojego głosu, jestem zwolennikiem ujawniania przez spółkę w raportach bieżących wszystkich przypadków odstępstw niezależnych od jednomyślności członków rady, podobnie jak ujawniania przypadków zdań odrębnych. Utajnia się protokoły, ponieważ opisano w nich dyskusję na posiedzeniach rady, a w niej krytyczne uwagi na temat zarządu spółki… Ale po co spisywać dyskusję? Wszak liczą się uchwały, nie pogaduszki.

Niekiedy członek rady odczuwa chęć publicznego wystąpienia. Radzę powstrzymywać się od tego. W imieniu spółki występuje zarząd, a kiedy zachodzi potrzeba wystąpienia przez radę nadzorczą, niech głos w jej imieniu zabiera wyłącznie przewodniczący. Przestrogą niech będzie przypadek członka rady Banku Częstochowa, który w wywiadzie prasowym powiedział taką głupotę, że pod jej wpływem bank aż zatrząsł się. Jakoż niebawem zniknął.

Wiele statutów spółek zawiera przepis w rodzaju: „Członkowie rady nadzorczej zobowiązani są do zachowania w poufności wszelkich informacji i dokumentów dotyczących spółki, które uzyskali w trakcie wykonywania swoich funkcji w radzie”. Lecz poufność prac rady nadzorczej nie zawsze chroni interes spółki, często osłania lenistwo i brak kompetencji członków rady. Rynek godzi się na sznurowanie ust niedyskretnym i niesfornym członkom rady, za to oczekuje coraz więcej informacji od rady nadzorczej. Jeszcze kilkanaście lat temu działalność rady nadzorczej bywała przesłonięta gęstymi oparami tajemnicy, rozwiewanymi jedynie na czas walnego zgromadzenia. Dzisiaj jest inaczej.

Od rady spółki publicznej oczekuje się nie tylko opinii o liczbach i faktach przedstawionych w sprawozdaniach zarządu, także samodzielnej oceny sytuacji spółki, w tym jej sekretnego dawniej wnętrza, jak systemy kontroli wewnętrznej i zarządzania ryzykiem. Od rady oczekuje się ponadto rzetelnej informacji o pracy jej komitetów, przynajmniej komitetów audytu i wynagrodzeń. Od piastunów spółki żądamy ujawniania operacji na jej walorach, a od niektórych z nich – także powiązań ze znaczącymi akcjonariuszami, a także z samą spółką. Pragniemy wiedzieć coraz więcej od rady i o radzie, a także o jej członkach. Corporate governance to system budowania zaufania w oparciu o przejrzystość. Formuła poufności prac rady nadzorczej powinna być moim zdaniem zdefiniowana na nowo.

Tekst ogłoszony 26 czerwca 2015 r. w Gazecie Giełdy PARKIET

Straż Praw [2001]

Serial „Jak odwołać prezesa” jest śmieszniejszy od klasycznej komedii „Jak zabić starszą panią”.

Jeżeli komunikaty publikowane przez spółkę mają się nijak do tego, co pisze o niej prasa, inwestorzy otrzymują sygnał, że w samej spółce, bądź w jej otoczeniu, sprawy przybrały niekorzystny obrót. Przyczyną takich sytuacji jest brak porządku korporacyjnego (ang. corporate governance), co rzutuje na pomyślność spółki. Przykładem Mostostal Warszawa, spółka mająca wcześniej całkiem korzystną opinię. Dzisiaj dzieją się w niej rzeczy dziwne, o których pisze prasa, a milczą komunikaty.

Z relacji prasowych wynika, że ktoś nastaje na głowę prezesa. Nic w tym nadzwyczajnego. Prezesi spółek giełdowych zmieniają się w Polsce często. Tak często, że nasz rynek może stracić zaufanie inwestorów. Martwi nie to, że w ubiegłym roku zmienili się prezesi 53 spółek giełdowych (niekiedy po dwa, lub nawet trzy razy). Martwi natomiast, że w ubiegłym roku zmienili się prezesi w co czwartej spółce giełdowej. Martwi także, że niektóre zmiany wyniknęły z przyczyn politycznych. Martwi najbardziej, że dość liczne zmiany były uzasadnione.

Z relacji prasowych wynika, że zamiar odwołania prezesa warszawskiej spółki też nie jest bezzasadny. Zarzuty, które przedostały się do prasy, zgoła nie mieszczą się w głowie. Inna sprawa, że słowo „afera” przylgnęło już w polszczyźnie do poczynań w trójkącie bermudzkim: Skarb Państwa – PZU – NFI (dyscyplina dodatkowa: Totalizator Sportowy). Innym wydarzeniom grozi spadek do ligi okręgowej, gdzie nikt się nimi nie zajmie.

Mnie jednak interesują proceduralne aspekty sprawy warszawskiego Mostostalu. Niektóre poczynania rady nadzorczej spółki są jeszcze bardziej komiczne, niż klasyczna angielska komedia. Rekonstrukcja wydarzeń jest taka: z początkiem stycznia zwołano posiedzenie rady nadzorczej. Członkowie rady przybyli, lecz posiedzenie nie odbyło się. Powód? Dwóch członków rady nie podpisało listy obecności. Dramatyczny dylemat Hamleta „być albo nie być” sprowadzono do wymiaru farsy „być, ale nie podpisać”. Śmieszne to wprawdzie nie jest, ale niepoważne – jak najbardziej. Otóż kodeks wcale nie wymaga podpisywania listy obecności. Nawet o niej nie wspomina. Słusznie! Imiona i nazwiska obecnych zamieszcza się w protokole.

Odmowa podpisania listy przez dwóch członków rady, a nawet ich nieobecność, nie zrywa posiedzenia pięcioosobowej rady, jeżeli wszyscy jej członkowie zostali zaproszeni. Jeżeli przybyli – świadczy, że zostali zaproszeni. Nie ma żadnego znaczenia, czy podpisali listę obecności, jak nie ma znaczenia lista. Tylko protokół ma znaczenie dowodowe. Do czego służy lista, pisałem już w tym miejscu (13 XI 2000 r.): „można zrobić z niej samolot”. Biada drobnemu akcjonariatowi, jeżeli ważny inwestor dopuszcza się w spółce obstrukcji.

Dalszy ciąg rekonstrukcji: rada nadzorcza zebrała się w końcu 19 stycznia i dokonała zmiany swojego regulaminu. Wcześniej do odwołania członka zarządu ów regulamin wymagał kwalifikowanej większości ¾ głosów. Teraz członka zarządu można odwołać większością niekwalifikowaną. Boki zrywać! Przecież większość głosów wymaganą dla powzięcia uchwały przez radę ustala kodeks, albo statut spółki, zaś przenigdy regulamin rady. Z równym skutkiem regulamin rady mógłby ustalać zasady sukcesji do hiszpańskiego tronu. Tak samo zresztą było pod rządami starego kodeksu. Kodeks przewiduje przeto, że uchwały rady nadzorczej zapadają bezwzględną większością głosów, czyli więcej niż połową głosów oddanych (stary kodeks mówił o bezwzględnej większości głosów „obecnych”) – chyba, że statut stanowi inaczej. Czyli jedynie statut może stanowić inaczej. Spraw o tak znacznej wadze nie rozstrzyga się w regulaminach.

Czekajmy więc niecierpliwie na kolejne odcinki serialu. Lecz już teraz nasuwa się wniosek, że w tym przypadku nadzór nie wywiązuje się z roli powierzonej mu przez kodeks. Ta rola – to „Straż Praw”. Nie w dawnym rozumieniu, zaczerpniętym z trzeciomajowej konstytucji, ale w znaczeniu ciała pilnującego przestrzegania prawa przez wszystkie organy spółki. Od członków rady nadzorczej wymaga się przede wszystkim, by kierowali się prawem i interesem spółki. Niestety, członkowie rady czasem nie znają prawa i nie widzą interesu spółki, kierując się interesem tego z akcjonariuszy, któremu zawdzięczają miejsce w radzie. Czasem postępują tak i wtedy, jeżeli w wyniku ich działań spółka poniesie szkodę. Ale spółki i akcjonariatu nie interesuje odpowiedzialność członka rady nadzorczej przed jego dobrodziejem, a tylko odpowiedzialność wobec spółki. Członek rady powinien wykonywać swoje obowiązki dokładając staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności. Nie dokłada należytej staranności ani kto dopuszcza się obstrukcji, ani kto ją bezpodstawnie toleruje.

Tekst ogłoszony 29 I 2001 r. w Magazynie Finansowym dziennika Prawo i Gospodarka