Archiwa tagu: UE

Ownership Transparency, czyli Poznaj swojego inwestora

  • Najważniejszym rysem ustrojowym spółki handlowej jest przywilej ograniczonej odpowiedzialności;
  • Nie jest nim, wbrew brzmieniu nazwy spółki akcyjnej w niektórych językach, anonimowość akcjonariatu;
  • Wiatr historii podwiewa już kurtynę przesłaniającą spółce publicznej oblicza jej akcjonariuszy;
  • Akcjonariusze zdejmą kominiarki, ujawnią stan posiadania, co ułatwi zwalczanie nieprawidłowości i podniesie zaufanie do rynku.

Potrzeba podjęcia działań w obronie rynków stała się powszechnie odczuwana. W całym świecie mnożą się przypadki unikania opodatkowania, rozwija się szara strefa, na skalę przemysłową uprawia się pranie pieniędzy. We wszystkich językach „korupcja” należy do słów najczęściej używanych. Jak ćmy do światła, inwestorzy ciągną do rajów podatkowych, tworzą tzw. wehikuły inwestycyjne o niejasnym przeznaczeniu i mrocznej tożsamości, pędzą nimi po manowcach. Menedżerowie uprawiają insider trading. Wiele transakcji ma charakter oszukańczy. Tracą pospolici inwestorzy, cierpią spółki i rynki, zanika zaufanie – a jest to fundament gospodarki.

Przykład dali Brytyjczycy: spółki publiczne prowadzą rejestry akcjonariuszy, niepubliczne wpisują do rejestru w rządowym Companies House udziałowców wywierających szczególny wpływ na spółkę. Afera Panama Papers skłoniła do działania także Unię Europejską, intensyfikującą usiłowania ku zapobieganiu procederu prania pieniędzy. Inwestorzy muszą zedrzeć kominiarki, za którymi chronili swoją tożsamość. Rynki wymagają coraz więcej przejrzystości, więcej światła. Spodziewałem się tego lata wcześniej, po tragedii 11 Września.

Wbrew utartym przekonaniom, anonimowość akcjonariuszy spółki akcyjnej nie jest ani najważniejszą, ani konstytutywną cechą tego bytu. Najważniejszym elementem ustroju spółki akcyjnej jest ograniczenie odpowiedzialności jej uczestników: „Akcjonariusze nie odpowiadają za zobowiązania spółki” (art. 301 § 5 Ksh). Jest ono zarazem ich największym przywilejem. Owszem, w niektórych językach anonimowość akcjonariatu jest eksponowana nawet w nazwie spółki akcyjnej: société anonyme, sociedad anonima, lecz nie należy wyprowadzać z tego wniosków. Ja nazywam się Nartowski, dwie pary nart mam w nazwisku, ale na nartach nie jeżdżę. Na gruncie polszczyzny szczególnie ryzykowne byłoby ustalanie, co może oznaczać w praktyce spółka jednoosobowa…

Tradycyjnie rozumiany przywilej anonimowości akcjonariatu spółki nie wytrzymuje konfrontacji ze społecznymi i gospodarczymi realiami naszych czasów. Można przeciwko niemu wytoczyć rozmaite argumenty. Chodzi zwłaszcza o pewność obrotu. Gospodarka bazuje na zaufaniu, anonimowość mu nie sprzyja. Świat podejmuje walkę m.in. z finansowaniem terroryzmu i zorganizowaną przestępczością. Kurtyna przesłaniająca spółce aktualny skład jej akcjonariatu musi zostać zerwana. Anonimowy powinien być jedynie whistleblower.

Zapewne nie da się uniknąć opinii, że doktryna Ownership Transparency godzi w demokrację, narusza prawa człowieka i podstawowe wolności. Z jednej strony rozpaczliwie – do przesady! – utajniamy dane osobowe, z drugiej – oferujemy społeczeństwom swobodny dostęp do wrażliwych informacji o akcjonariacie spółek publicznych, nie będzie nawet wymagane wskazanie interesu uzasadniającego dostęp do tych danych. Trudniej będzie ukryć stan posiadania akcji przed małżonkiem. Państwu takie informacje na nic; fiskus i tak wie, komu spółki wypłacają dywidendy. Co zresztą nie przeszkadza politykom wstrętnie kłamać na ten temat.

Zapewne gdyby taka przejrzystość istniała na początku lat dziewięćdziesiątych ub. w., inaczej toczyłaby się historia warszawskiej giełdy i rynku kapitałowego. Pieniądze, które płynęły na giełdę, niekoniecznie pochodziły z czystych źródeł. Kierowaliśmy się przekonaniem, że fundamentem rynku jest dyskrecja. Ktoś ukuł i puścił w obieg arcygłupie powiedzenie, że „pierwszy milion trzeba ukraść”, czyniąc tym niepowetowaną szkodę w umysłach młodych inwestorów. Na szczęście, polityka trzymała się zdala od giełdy, państwo zachowywało się przyzwoicie. Niedawno odwiedziłem modną wśród inwestorów Maltę; w tym czasie Portugalia postawiła jej ciężki zarzut uprawiania prostytucji politycznej (chodzi o zakrojone na szeroką skalę sprzedawanie obywatelstwa). Polska nie sprzedawała paszportów, nie ułatwiała prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu – a przynajmniej nie wiemy o takich praktykach.

Stanowisko w sprawie Ownership Transparency zająłem przed kilku laty: „Nie domagam się ujawniania nazwisk i stanu posiadania pomniejszych akcjonariuszy. Nie widzę natomiast powodu, dla którego wielcy inwestorzy mieliby korzystać z dyskrecji. Wiem, dlaczego noszą kominiarki uczestnicy zadym politycznych i niektórzy kibice z sektora nazywanego Żyletą. Inwestorom kominiarki nie przystoją. Zwłaszcza, że kto prowadzi wehikuł, nierzadko po bezdrożach, zakłada jeszcze gogle” (7 stycznia 2014 r.).

Czytaj także:

2001.09.24 Więcej światła!

2014.01.07 Inwestorzy w kominiarkach

2016.09.11 15 lat później