Archiwa tagu: prywatyzacja

Jak odpartyjnić spółki?

  • Wszechobecność państwa w gospodarce nie jest zjawiskiem korzystnym ani dla gospodarki, ani dla społeczeństwa;
  • Szczególnie szkodliwe jest rozdawanie stanowisk w spółkach z udziałem państwa rodzinom i stronnikom polityków;
  • Pomysły odpartyjnienia stanowisk w spółkach ze znacznym udziałem państwa są, w świetle doświadczeń, niedorzeczne;
  • Odpartyjnić spółki można tylko przez ich prywatyzację: prywatny kapitał nie obsadza stanowisk według klucza partyjnego.

Spytano polityka, dlaczego chce upaństwowić zakłady pogrzebowe. Bo przynoszą dochód, odpowiedział. A kiedy już zostaną upaństwowione – przestaną. Niezaprzeczalnie był to wywód trafny. Własność państwowa nie służy rentowności. Wspomniany polityk był działaczem brytyjskiej Labour Party, jej „czerwonego” skrzydła. W latach siedemdziesiątych XX w. miało ono w partii znaczne wpływy. Grupa radykałów, uważających się , nie wiedzieć czemu, za marksistów, twierdziła, że wszelkie zyski są niemoralne i złe, więc te ze śmierci też, nawet podwójnie. Może kalkulowali, że kiedy pogrzeby przestaną przynosić zyski – ludzie przestaną umierać.

Ci szaleńcy byli idealistami. Chcieli wszystko upaństwowić dla zasady, nie w interesie partii ani swoim. Nie o zyski walczyli, lecz z nimi. Pięćdziesiąt lat później, w Polsce, także rośnie kult własności państwa. Skarb Państwa rozciąga wpływy na spółki ze swoim udziałem, zawłaszcza je – nie bacząc, że w niektórych jest akcjonariuszem zaledwie mniejszościowym. Państwo korzyści z tego nie ma żadnych, im gorzej zarządzane będą spółki, tym mniejsze dadzą wpływy do budżetu. Korzyści przypadają politykom sprawującym władzę: mogą obsadzać posady krewnymi i stronnikami. Bank stanowisk w zarządach i radach nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa daje rządzącym wpływy i pieniądze. Nominowani nierzadko odpalają  partiom część zarobków. A opanowane przez nich spółki finansują wydarzenia polityczne, wspierają szemrane fundacje, płacą mediom wspierającym rząd za niepotrzebne reklamy. Jest to korupcja instytucjonalna, bezczelna i bezkarna.

Mnożą się różne pomysły, jak ukrócić ten brzydki proceder, zapobiec nadużyciom, wyplenić złe praktyki. Jak odpartyjnić spółki. Niektóre z tych pomysłów bywają na pozór szlachetne: trzeba powołać jakiś organ nominacyjny, który będzie odpowiadał za obsadę zarządów i rad nadzorczych spółek z udziałem państwa. Utworzyć komisję selekcyjną. Kontrolować nominacje i zarobki. Stawiać i egzekwować wysokie wymagania. Uchwalić nową ustawę. I kilka rozporządzeń. Zakazać. Wypalić żelazem! I takie tam ecie-pecie.

Lecz to nie działa i działać nie może. Skutecznym sposobem na odpartyjnienie spółek jest prywatyzacja. Społeczeństwu wprasowano w głowy, że branże strategiczne: energetyka, paliwa, zbrojenia, górnictwo, coś tam jeszcze, muszą, dla naszego bezpieczeństwa, być zarządzane przez państwo. To samo, które poległo w dziedzinach ochrony zdrowia, oświaty, kultury, finansów – nie radzi sobie nawet z więziennictwem. Rozważany jest absurdalny projekt budowy państwowej sieci sklepów spożywczych. Tylko czekać, aż i u nas pojawią się pomysły upaństwowienia firm pogrzebowych. Państwo powinno być sprawnym regulatorem, lecz nie nadaje się na menedżera.

Nie sprawdza się ono także w trzeciej roli – inwestora. Dowodzi tego dramatyczny spadek kapitalizacji notowanych na GPW spółek z jego udziałem. Miliardy ulatniają się bez śladu. Co gorzej: niektóre z tych spółek straciły zdolność pozyskania kapitału w drodze emisji akcji. Najsłabsze można łączyć z silniejszymi, ale i te mogą z czasem nie unieść ogromu strat. Lecz nawet prywatyzacja nie rozwiąże wszystkich problemów.

Przyglądam się pewnemu, od początku na wskroś prywatnemu, konglomeratowi. I widzę, że własność prywatna także ugina się czasem przed państwem, gdyż wprawdzie może ono powstrzymać się od czynienia szkód, wstrętów, nieprzyjemności – ale nad prywatnym przedsiębiorcą stale wisi przecież groźba, że łaska polityków odwróci się odeń, odpłynie. Państwo demokratyczne nie rodzi takich zagrożeń, gdyż jest kontrolowane przez niezawisłe sądy, wolne media, światłą opinię publiczną. Czy Polska jest współcześnie takim państwem?

Na koniec gorzka uwaga: demokracja i własność prywatna wcale nie gwarantują oczekiwanej rentowności spółek, przezwyciężenia plagi nepotyzmu (kwitnie on przecież w najlepsze w wielu spółkach giełdowych z rodzinnym rodowodem), ani nie dają skutecznej ochrony przed aferami, niekiedy ogromnymi. Lecz to już inna historia.

Tekst ogłoszony 26 września 2020 r. w Gazecie Giełdy i Inwestorów PARKIET

 

 

 

Na rynku własność prywatna jest znacznie cenniejsza od państwowej

  • W umysłach wielu Polaków zdołano zakorzenić przekonanie, jakoby prywatyzacja była trawiącą gospodarkę plagą, złodziejstwem i nieszczęściem;
  • Prywatyzacji przeciwstawia się zalety własności państwowej – dziedzictwa zarządzanego uczciwie i kompetentnie we wspólnym interesie społeczeństwa;
  • Wszak państwo wie wszystko lepiej, jest sprawne i sprawiedliwe, o czym świadczy hojny rozdział wspólnych dóbr między potrzebujących;
  • Te brednie rozgłasza się w kraju, który jeszcze niedawno boleśnie doświadczał skutków rzekomo dobroczynnej wszechobecności państwa w gospodarce.

W procesie prywatyzacji nie uniknięto błędów. Zapewne największym z nich był program Narodowych Funduszy Inwestycyjnych, tworzony na przekór wszelkim standardom corporate governance. Współczesna polityka gospodarcza, zmierzająca ku skupieniu w rękach państwa władzy nad licznymi podmiotami działającymi na rynku, także lekceważy podstawowe standardy corporate governance i niczego dobrego nie wróży. Oto kilka jej największych wad.

  1. Brak poszanowania akcjonariuszy innych niż Skarb Państwa w spółkach z jego udziałem. Pojęcie „spółek z udziałem Skarbu Państwa” zostało zastąpione, nie tylko przez polityków, także przez niekompetentne media, wymownym skrótem: „spółki Skarbu Państwa”. Nieważne, że w tych spółkach są, obok państwa, także inni akcjonariusze, zaproszeni do udziału w nich w procesie częściowej prywatyzacji (także pod fałszywym szyldem „Akcjonariatu Obywatelskiego”); nieważne, że w niektórych ważnych spółkach większość udziałów należy do inwestorów innych niż Skarb Państwa – reszta akcjonariatu nie liczy się w praktyce. Państwo nie konsultuje swoich zamierzeń z rynkiem, dla swoich pomazańców zagarnia stanowiska w zarządach i radach nadzorczych, zachęca obsadzone przezeń spółki do kierowania środków i zasobów na cele zgodne z jego polityką.
  2. Brak troski państwa o wycenę spółek z jego udziałem. W naturze akcjonariusza leży dążenie do wzrostu wartości posiadanych walorów. Państwo nie czuje się akcjonariuszem, raczej uważa się za właściciela, ale do tej roli nie dorasta. Państwo nie dba, jak wyceniane są przez rynek akcje spółek z jego udziałem: na X, czy X razy 10. Nie są one przeznaczone do sprzedaży, przeto im niżej spadną notowania, tym łatwiej będzie w przyszłości zniechęcić inwestorów, wykupić ich za bezcen i tryumfalnie ogłosić repolonizację. Za przykład braku dbałości państwa o interes spółki z jego udziałem świadczyć może przypadek PGE SA: przeniesiono część kapitału zapasowego na zakładowy (by pobrać od tego podatek), ale napompowanie wartości nominalnej akcji trwale odebrało spółce zdolność emisyjną. To może się srodze zemścić.
  3. Receptą państwa na kłopoty podmiotów gospodarczych jest ich łączenie. Kopalnie toną w długach, energetyka kuleje – przeto należy połączyć te branże. Powiązać Bank Pekao z PZU, niech z tego mixu powstanie narodowy czempion zdolny do ratowania dychawicznego Aliora (kiedyś dobrze prosperującego, lecz od czasu repolonizacji ledwie wiążącego koniec z końcem). Połączyć Orlen z Lotosem, oraz z upadłym Ruchem, może kiedyś jeszcze z PGNiG, by na tej podstawie tworzyć narodową sieć sklepów spożywczych (teraz wszystko ma być narodowe, by zatrzeć przykre wrażenie, że naród podzielił się trwale). Do czego to prowadzi, wyraźnie ukazuje przykład SKOKów: kasy walące się pod kłopotami przyłączano do radzących sobie lepiej, aż w końcu za tę zabawę podatnik zapłacił miliardy. Eksperymenty rządzących przyniosą taki sam efekt, zapłaci za to podatnik. Ogarnięty wisielczym humorem, niekiedy proponuję państwowym decydentom połączenia górnictwa z LOTEM i przerobienie samolotów na napęd węglowy. To idyotyzm, ale kiedyś dowcipkowano, że Iwan Miczurin połączył kota z węglem, uzyskując z tej syntezy miał węglowy.
  4. Wspomniana „repolonizacja”, czy zagarnianie przez państwo uczestników rynku, nie służy budowaniu ich wartości. Po nabyciu przez państwo znaczącego pakietu akcji Banku Pekao proponowałem zbycie przynajmniej części tych akcji przez giełdę. Takie rozwiązanie ożywiłoby warszawską giełdę, wówczas (2016) łaknącą impulsu wzrostowego, a budżet zarobiłby na tym sporo. Przyjęto inny plan: bank ma służyć polityce państwa, finansować księżycową gospodarkę. Proponuję sprawdzić, jak pod władaniem państwa obniżyła się jego kapitalizacja. Teraz czytam, że „państwowe banki i grupy ubezpieczeniowe” mają wykupywać media od zagranicznych koncernów. Owe „grupy ubezpieczeniowe” to zapewne PZU. Cieszyłem się z odzyskania pakietu akcji tej spółki z rąk międzynarodowego inwestora, który nie budził zaufania, nie dawał rękojmi bezpiecznego prowadzenia biznesu (wpuszczono go do spółki w porywie politycznie motywowanej głupoty). Lecz odzyskawszy kontrolę nad spółką, państwo dowiodło ponad wątpliwości, że nie potrafi sprawnie nią zarządzać.
  5. Spółki z udziałem Skarbu Państwa stają się przytułkami dla osób związanych z partią rządzącą. Kryteria mianowania zarządców są niejasne i budzą wątpliwości. Kryteria powoływania nadzorców są nieuczciwe i budzą oburzenie. Do nadzoru nad spółkami delegowani są działacze, albo członkowie ich rodzin, bez pojęcia o naturze swoich funkcji.  Na tym tle narodziło się hasło #RodzinaNaPaństwowym. Lubię parafrazować legendarne powiedzenie liberalnego para Anglii, lorda Actona: „Władza korumpuje, władza absolutna korumpuje absolutnie”. Wszechwładza państwa nad spółkami z jego udziałem jest tego najlepszym dowodem. Lecz dopowiadam: „Władza korumpuje, władza pozbawiona nadzoru korumpuje nadzór”. Zastęp powoływanych do rad nadzorczych prowincjonalnych radnych i ich pociotów to grupa zdemoralizowana i skorumpowana.
  6. Nieznośna lekkość, z jaką spółki trwonią pieniądze akcjonariuszy na cele bez sensu i związku z przedmiotem ich działalności, służy wspieraniu rządzących. Nie przynosi to korzyści biznesowych ani spółkom, ani inwestorom. Wydaje się miliony na reklamy w pisemkach o niskim nakładzie adresowanych do kręgów, które nie uczestniczą w obrocie gospodarczym. Z pieniędzy spółek utrzymuje się rozzuchwalone związki zawodowe. Funduje się gale, przyjęcia, nagrody, jacht narodowy, propagandę fikcyjnych osiągnięć, oprawę kampanii wyborczych. Spółki nie ujawniają wielkości i struktury tych wydatków, podwiązują je pod inne cele, nadzorcy albo nie wiedzą, którędy wypływają ze spółek strumienie pieniędzy, albo wiedzą i godzą się z tym.
  7. Lekarstwem na te przykre przypadłości spółek z domeny państwa byłaby prywatyzacja. Nie gwarantuje ona, że wszystkie problemy znikną jak od machnięcia czarodziejską różdżką, ale można byłoby uniknąć wielu wspomnianych nieprawidłowości. Państwo gwarantujące swoim obywatelom wolność od ingerencji oraz bezpieczeństwo egzystencji, skuteczny pobór podatków, niezależny wymiar sprawiedliwości, nienaruszalność granic, kompetentną dyplomację, samorząd terytorialny, niezawodną opiekę zdrowotną, powszechną edukację oraz stabilny pieniądz, jest silne zaufaniem, jakim obdarza je ogół. Państwo uwikłane w zarządzanie spółkami ze swoim udziałem, planujące sklepy narodowe, łączące na chybił-trafił branże i przedsiębiorstwa, rozprowadzające totumfackich po ministerstwach i radach nadzorczych bez baczenia na kwalifikacje – chce nadrobić brak autorytetu rozdawnictwem posad i pieniędzy. Posady można mnożyć, pieniędzy wnet zabraknie. Przeto trzeba będzie, pod presją pilnych potrzeb, prywatyzować państwowe aktywa. Tylko czy znajdą się jeszcze nabywcy?

Czytaj także:

2000.04.03 Oparcie fotela

2015.02.17 Widzialna ręka rynku

2016.12.10 A teraz sprzedajcie akcje Banku Pekao SA przez giełdę!

2019-04.07 Smutny powrót w Aleję Akcjonariuszy: rynku mamy dzisiaj w Polsce mniej niż przed laty!

2019.09.23 Cisza wyborcza na temat corporate governance trwa w Polsce przynajmniej cztery lata

2019.10.09 Dlaczego „Prawo i Sprawiedliwość” nie lubi rynku kapitałowego i co z tego wynika?

Opowieść o Bogdance, ofierze polityki prowadzonej na przekór ekonomii

  • Bywały w historii okresy, kiedy polityka zyskiwała prymat nad ekonomią; w moich czasach wymownym przykładem była chińska rewolucja kulturalna;
  • Chodziło w niej o to, by obalić i zniszczyć ugruntowane wartości i stojące na ich straży instytucje, a wszystko urządzić na opak;
  • Niestety, podobne dążenia dostrzegam współcześnie w Polsce, bowiem odrzuca się zdrowy rozsądek i prawa ekonomii, zwycięża niewiedza i chciejstwo;
  • Do czego to prowadzi, świadczą losy Bogdanki SA, spółki niegdyś darzonej zasłużonym zaufaniem inwestorów.

Lubelski Węgiel Bogdanka SA była przez pewien czas modelową spółką prywatną. Jej pierwotna oferta publiczna wzbudziła zainteresowanie rynku. Cena emisyjna w IPO wyniosła 48 zł, co dało spore wpływy do budżetu. W gronie akcjonariuszy znaleźli się przewidywalni, stabilni, odpowiedzialni krajowi inwestorzy instytucjonalni, zwłaszcza Otwarte Fundusze Emerytalne. Dzięki temu notowania rosły, w porywie osiągając nawet (na zamknięciu 20 grudnia 2012 r.) 140,4 zł. Wtedy bajano jeszcze o Akcjonariacie Obywatelskim, wierzono w sens partnerstwa z państwem – wbrew wielu świadectwom, że kto wdaje się z nim w interesy, często traci. Chyba, że jest związkowcem – wtedy tracą wszyscy dokoła: państwo, podatnicy, inwestorzy.

Szczególnie trudny był dla spółki rok 2015. Wciąż była – i jest – rentowna, lecz warunki gospodarowania stale ulegały pogorszeniu. Państwo wspierało nierentowne śląskie kopalnie, wkładało je do portfeli spółkom energetycznym, powodując kryzys całej branży, przeto związkowcy z Bogdanki zatęsknili za jego opieką, by uniknąć konkurencji i praw rynku. Oświadczyli: „Chcemy wrócić do Skarbu Państwa, bo nie opłaca się być w Polsce spółką prywatną”. Niezaprzeczalnie byłoby im lepiej, gorzej byłoby za to podatnikom.

W 2015 r. Enea SA ogłosiła wezwanie na Bogdankę. Była to – udana – próba częściowej renacjonalizacji spółki w pełni prywatnej przez spółkę z dominującym udziałem Skarbu Państwa. Wezwanie zostało poprzedzone mocnym ciosem w notowania Bogdanki spowodowanej wypowiedzeniem przez Eneę umowy o dostawach węgla. Wbrew moim oczekiwaniom rynek ze spokojem przyjął odwrócenie prywatyzacji jednej z najlepszych notowanych spółek. Wcześniej fundusze odrzuciły korzystniejszą ofertę New World Resources – dlaczego więc przystały na mniej korzystną ofertę Enei? Odpowiedź: nasz rynek jest bardzo mały, inwestorzy Bogdanki okazali się zarazem inwestorami Enei, kombinowali więc, że na przejęciu tej pierwszej przez drugą jakoś nie stracą. Lecz spadki dotknęły obu spółek. Ekonomii nie udało się oszukać.

Kurs Bogdanki przybrał trwale kierunek zniżkowy, czasem falował już znacznie poniżej przywołanego maksimum, by w ostatnim roku – od 21 lutego 2019 do 20 lutego 2020 spadać systematycznie, w sumie o 58,74 proc., osiągając dziejowe minimum 21,0 zł. Bezpośredni impuls do ostatniej zniżki dała informacja o przejściowym ograniczeniu wydobycia o 25 proc. Słowo „przejściowe” przypomina mi „przejściowe braki w zaopatrzeniu” w epoce PRL.   Prezes spółki wyjawił powody tej decyzji: zbytowi węgla szkodzi lekka zima, a ponadto wiatry napędzające energię z wiatraków. Nie wspomniano, że spółce – najbardziej rentownej w polskim górnictwie węglowym – szkodzi przede wszystkim postawiona na głowie polityka państwa.

Świat wokół nas zmienia się. Społeczeństwa i rządy uświadomiły sobie niebezpieczeństwa powodowane kryzysem klimatycznym. Rynki żądają od spółek odpowiedzialności klimatycznej, podejmowania intensywnych działań na rzecz zmniejszenia negatywnego oddziaływania spółek na środowisko. Inwestorzy odwracają się od brudnych spółek. Polska podąża na przekór tym prądom, trwa przy węglu ryzykując izolację, z czasem zacznie dotykać nas bojkot. Klimat i prawa ekonomii są dla rządu mniej istotne niż chwiejny spokój społeczny. Rząd znowu przekupił górników obietnicą podwyżek w feralnej Polskiej Grupie Górniczej, by uniknąć zapowiedzianego najazdu górników na stolicę. Mówiono, że zabrakło autobusów dla chętnych do udziału w manifestacji 28 lutego. Zakontraktowane na tę okoliczność autobusy nie należą do górniczych związków, ale do pracodawców, którzy nie mają odwagi odmówić ich udostępnienia.

W Polsce odwrócono system wartości. Prawdę zastępuje kłamstwo, praworządność gnie się pod naciskiem prawniczych hunwejbinów, prawa ekonomii są w pogardzie, spalanie węgla stało się ważniejsze od walki ze smogiem i ochrony klimatu. Ale nie winię Bogdanki, jej zarządu, pracowników i związkowców. Wszyscy są ofiarami polityki: katastrofalnej, nieodpowiedzialnej.

Zastrzeżenie: notowania spółek wahają się, przywołany kurs minimalny 21,0 zł zapewne nie będzie aktualny w czasie lektury tego tekstu…

Czytaj także:

http://2015.07.25 Powrót do macierzy

http://2015.09.18 Bogdanko, trzymaj się!

http://2015.10.23 Milczące trąbki pocztowe

 

 

 

Cisza wyborcza na temat corporate governance trwa w Polsce przynajmniej cztery lata

  • W Polsce trwa kampania wyborcza. Żadne z ugrupowań ubiegających się o miejsca w parlamencie nie poświęca należytej troski sprawom rynku kapitałowego;
  • Ostatnie cztery lata upłynęły w polskiej polityce pod znakiem całkowitego braku zainteresowania tematyką corporate governance;
  • Politycy są przerażająco krótkowzroczni: interesują ich wyłącznie wyniki sondaży i władza, brak im szerszego spojrzenia na interesy państwa i społeczeństwa;
  • Państwo demoluje wolny rynek, zawłaszcza spółki ze swoim udziałem, zniechęca inwestycje zagraniczne, staje się Poletkiem Pana Prezesa.

Jedna z partii politycznych zapowiada ogłoszenie Aktu Przywrócenia Demokracji. Chciałbym wzbogacić tę piękną inicjatywę Aktem Ustanowienia w Polsce Ładu Korporacyjnego (czyli corporate governance). Ustanowienia, nie przywrócenia, bo nie wystarczy przywrócić sytuację na rynku kapitałowym do stanu z wybranego okresu lub roku, ponieważ nigdy nie był to stan należyty. Polska transformacja gospodarcza zakładała prywatyzację znacznej części przedsiębiorstw państwowych, w oparciu o własność prywatną uruchomiono giełdę, dzięki giełdzie kapitał zaczął napływać na rynek, sprawy szły w dobrym kierunku. Niebawem jednak opadł zapał reformatorski, prywatyzacja zaczęła wygasać, pojawiły się hasła głoszące potrzebę „udomowienia” banków zdominowanych przez obcy kapitał. A nadto odkrywcze stwierdzenia, że kapitał ma narodowość. Zaczęto głosić potrzebę pielęgnowania „narodowych czempionów” (jedynym prawdziwym czempionem, wiernie wspieranym przez państwo, jest kościół katolicki). Rozpoczęto pełzającą inwazję polityki na Giełdę Papierów Wartościowych. Jej współtwórca, Krzysztof Lis, powiadał, że “giełda zawdzięcza immunitet od polityki opiece Najświętszej Panienki“, lecz Panienka wyjechała na wakacje, a dzisiaj nie ma już do czego wracać.

Nigdzie na świecie temat corporate governance nie dominuje w debatach politycznych ani w kampaniach wyborczych. „Przypadkowy elektorat” (mimo wszystko, wolę ten nieszczęsny epitet od „ciemnego ludu”) nie dba o porządek na rynku kapitałowym, ponieważ nie zdaje sobie sprawy, że od owego porządku zależy pomyślność pokoleń: wzrost gospodarczy, inwestycje, emerytury. Niemniej są politycy, którzy w ostatnich latach sprawom corporate governance poświęcili niemało uwagi.

W Wielkiej Brytanii premier Theresa May nie spełniła pokładanych w niej nadziei, ale pobudziła świadomość potrzeby doskonalenia corporate governance jako paszportu gospodarki w przyszłość: Brytyjczycy pragną zwiększyć konkurencyjność kraju po opuszczeniu Unii poprzez wprowadzenie na swój rynek najwyższych standardów władztwa w korporacjach. Za czasów Theresy May przyjęto nowoczesny 2018 UK Corporate Governance Code, podjęto starania na rzecz wprowadzania pracowników do rad dyrektorów i analizy rozpiętości płac prezesów i pracowników.

W Stanach Zjednoczonych sprawom corporate governance wiele uwagi poświęcają liczne stany zabiegające o zwiększenie udziału kobiet w radach dyrektorów, a na szczeblu federalnym – senator Elizabeth Warren (demokratka z Massachusetts), zabiegająca o nominację swojej partii w wyborach prezydenckich 2020 r. Wprawdzie jej najpoważniejszy rywal twierdzi, że senator jest „niewybieralna”, lecz iluż pretendentów do prezydentury głosiło to samo w 1975 r. na temat Jimmy’ego Cartera, gubernatora Georgii, który wzbogacił zwycięską kampanię prezydencką ideą międzynarodowej ochrony praw człowieka? Politycy najczęściej dbają o słupki poparcia, lecz gdy pomiędzy nich wkracza rzecznik prawdziwych wartości, ma szansę rozgonić konkurentów.

W Polsce ostatnich lat nikt dostatecznie stanowczo nie zabiega o wartości. Cisza na temat corporate governance trwa od lat, bez względu na kolejne kampanie wyborcze. Populizm i rozdawnictwo skutecznie przemawiają do bezideowych mas. Lecz takie postępowanie prowadzi do upadku. Politycy nie są pomni faktu, że rozdawanie pieniędzy jednym wymaga zabierania ich wszystkim, lecz kiedyś, zapewne już wkrótce, skończą się możliwości zabierania pieniędzy społeczeństwu, więc skończy się władza łaskawców. Zapewne pozostanie po nich susza, moc rozczarowań, inflacja i kryzys zadłużenia.

Przez lata usiłowałem walczyć z określeniem „spółki Skarbu Państwa”; są to przecież spółki z udziałem państwa, niekiedy mniejszościowym, ale świadomość tego systematycznie gaśnie, ponieważ państwo nie liczy się ze wspólnikami, lekceważy ich interesy, pozbawia ich prawa współdecydowania o spółkach i ich pieniądzach. Krzyczącym przykładem jest Polska Fundacja Narodowa. Nawet nie chodzi o to, że marnotrawi ona pieniądze, lecz przede wszystkim o to, że pieniądze płyną do niej ze spółek z udziałem Skarbu Państwa bez pytania ich akcjonariuszy o zgodę na takie wydatki. Państwo, które lekceważy swoich wspólników, oszukuje ich na pieniądzach, traci zaufanie.

W państwie Prawa i Sprawiedliwości nie ma miejsca na prywatyzację, na silny rynek kapitałowy, giełdę, corporate governance. Wspomniane zjawiska dałyby Polsce i jej gospodarce rzeczywisty impuls do rozwoju. Gospodarki nie należy zaklinać w slajdach pełnych niedorzecznych założeń. Prezes ma wielką władzę, potrafi łamać prawa, ale praw ekonomii nie zmieni, nie pokona. Tu kończy się jego poletko.

Czytaj także:                                                                                                                                Nie napisałem tu niczego, czego nie głoszę w tym miejscu od blisko 20 lat. Musiałbym przywołać kilkaset tekstów…

 

Smutny powrót w Aleję Akcjonariuszy: rynku mamy dzisiaj w Polsce mniej niż przed laty!

  • Performance akcjonariuszy Elektrimu na ulicach Warszawy: nie doszło do ekscesów, więc większość mediów nie poświęciła zjawisku należnej mu uwagi;   
  • Czy akcjonariuszy Elektrimu chwalić za wytrwałość i nadzieję, czy ganić za lekkomyślność, z jaka wnosili pieniądze do spółki niegodnej zaufania?                    
  • Przed kilkunastu laty biadałem nad trudnym losem akcjonariuszy na polskim rynku, wzywałem do zawarcia umowy społecznej z biznesem;                                   
  • Dzisiaj jest jeszcze gorzej.                                                                    

Na podstawie zapowiedzi w mediach społecznościowych można było oczekiwać wydarzenia nieco większej skali. Ostatecznie w marszu akcjonariuszy Elektrimu wzięło udział ok. 150 osób. Nie rzucali mutrami, nie palili opon, więc nie wywołali większego zainteresowania mediów; świadczy to dobrze o akcjonariuszach i bardzo źle o mediach, które w większości przegapiły wydarzenie wzbogacające obyczajowość polskiego rynku kapitałowego. Pochwały należą się turzędnikom kancelarii prezydenta i premiera, którzy przyjęli od demonstrujących petycje dotyczące ochrony praw akcjonariuszy. Marcel Zatoński z Pulsu Biznesu podsumował wydarzenie na Twitterze: „To chyba jest ten akcjonariat obywatelski :)” Rozgoryczeni posiadacze akcji dawnego cesarza spekulacji domagali się powrotu spółki na giełdę, żądali „STOP giełdowym oszustwom!”, biadali „Z Elektrimu wyparowały miliardy pod nadzorem KNF i GPW”. Nic to, że GPW nie nadzoruje spółek, a miliony znikały na długo przed powstaniem KNF…

Elektrim miał na giełdzie dobre chwile, akcje drożały w oczach, lecz to, co działo się w firmie musiało budzić niepokój. Nie darzyłem tej spółki sympatią, w 2002 roku wróżyłem jej marny koniec. Rozszyfrujmy tytuł artykułu „ELE mele dutki”: ELE to kod giełdowy Elektrimu, mele to synteza komunikacji spółki z otoczeniem, a dutki – wiadomo, zniknęły. Niemniej grono niepoprawnych entuzjastów nabyło akcje spółki i zatrzymało je, gdy spółka schodziła z giełdy. Nie jestem zdecydowany, czy powinniśmy chwalić optymistów za wytrwałość i nadzieję na sukces w sporze z Zygmuntem Solorzem, czy ganić ich lekkomyślność. Lecz wiem, że to lekkomyślni optymiści dają rynkowi napęd. Oraz, że inwestorom przysługują określone prawa.

Przed laty inwestorzy nie organizowali ulicznych marszów w obronie swoich praw. Niemniej w 2003 roku wykreowałem alegorię takiej sytuacji („W Alei Akcjonariuszy”). Już wówczas można było zauważyć, że polskie spółki zaczynają poważnie traktować swoje powinności wobec społeczeństwa. I już wówczas rzucało się w oczy, że społeczeństwo jeszcze nie dostrzega swoich powinności wobec spółek, wobec rynku kapitałowego, wobec gospodarki. Przez krótką chwilę rozbłysła nad rynkiem jutrzenka Akcjonariatu Obywatelskiego: rząd miał uczciwie prywatyzować gospodarkę, społeczeństwo miało uzyskać bezpośredni dostęp do dobrodziejstw rynku kapitałowego, inwestować w akcje prywatyzowanych przedsiębiorstw, bogacić się. Nie była to utopia: proces prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych został z powodzeniem przeprowadzony w Wielkiej Brytanii pod rządami Margaret Thatcher (jakże brakuje dzisiejszym brytyjskim „politykom” charakteru i rozumu Żelaznej Damy!). W akcje przedsiębiorstw komunikacyjnych i firm użyteczności publicznej z sukcesem inwestowały miliony Brytyjczyków, a ich dobrobyt niepomiernie wzrósł. Niestety, nasz rząd przestraszył się utraty kontroli nad firmami, w których mógł obsadzać stanowiska swoimi stronnikami. Thatcher wygrywała wybory, ponieważ dbała o wyborców, nie popleczników.

W Polsce nie było tak łatwo. Prywatyzacja miała wielu wrogów. Jesteśmy społeczeństwem podatnym na populizm, więc szybko zrobiły karierę oszukańcze slogany o „złodziejskiej prywatyzacji”, „liberałach aferałach”, „wyprzedaży za bezcen majątku narodowego”. Opinią społeczna zawładnęli nieudacznicy, pozbawieni elementarnej wiedzy o gospodarce. To zjawisko trwa do dzisiaj. Opinia społeczna nie protestowała, gdy rząd lekką ręką przepłacał setki milionów za odzyskanie kolejek linowych. Nie ma żadnych argumentów na poparcie tezy, że rząd powinien administrować kolejką na Górę Parkową, na Gubałówkę lub Kasprowy Wierch. Rząd, który nikczemnie zaniedbał obronę narodową, zlekceważył politykę zagraniczną, ochronę zdrowia, zdeformował oświatę, miałby być akurat na tym polu lepszym gospodarzem niż prywatny właściciel?

Zapędy do wywyższania własności państwa nad własność prywatną tłumią energię rynku. Mamy go coraz mniej. Jest wprawdzie ministerstwo mające zająć się przedsiębiorczością, lecz nie przynosi ono rynkowi żadnych korzyści. Kiedy jeszcze powołają Ministerstwo Inicjatywy Prywatnej, trzeba będzie zamknąć rynek, zgasić światło i ogłosić sukces.

Czytaj także:

2002.09.24 ELE mele dutki

2003.10.20 W Alei Akcjonariuszy

 

 

 

 

Fundusz Inwestycji Kapitałowych to “Plan Zdzisława” do sześcianu

  • To nie jest, wbrew mediom, rozgrywka między rządzącymi, to rozgrywka przeciwko rynkowi kapitałowemu, kapitalizmowi, demokracji;
  • Rząd zabutelkował swoją „prawdę”, że własność państwowa jest lepsza od własności prywatnej;
  • Zamierza powołać fundusz mający wykupywać akcje spółek ze swoim udziałem, po dobroci lub przez wyciskanie;
  • Jeżeli współżycie państwa z innymi inwestorami napotyka w spółkach trudności, lepiej te spółki sprywatyzować do końca niż do końca nacjonalizować!

Dobra wiadomość: nareszcie zapadnie decyzja ważna dla gospodarki. Zła wiadomość: będzie to decyzja fatalna. Chodzi o zmianę zasad zarządzania majątkiem państwowym, planowane powołanie państwowego Funduszu Inwestycji Kapitałowych, zasilanego m.in. dywidendami ze spółek z udziałem Skarbu Państwa, a zajmującego się wykupywaniem akcji tych spółek z rąk inwestorów innych niż państwo i jego agendy, po dobroci albo w formie wyciśnięcia.

Dobra wiadomość: czyli będą dywidendy, przynajmniej mają być. Zła wiadomość: dywidenda jest produktem podziału zysku, a w spółkach z udziałem państwa zysku do podziału może nie być, są one źle zarządzane i trwonią pieniądze akcjonariuszy na bezsensowne wydatki związane z finansowaniem kampanii nienawiści (do sędziów, Niemiec lub do opozycji), „patriotycznych” fundacji, „niepokornych” mediów, swojskich kongresów, (po)słusznych związków zawodowych, różańców, świątyń, objawień. „Dobra zmiana” nie ustaje w czystkach, w osadzaniu na posadach swoich ludzi (kiedyś zwałem to „alotażem”, dzisiaj mówi się o „PiSiewiczach”) o skromnych kwalifikacjach. Wcześniej minister od zawierzania energetyki Matce Boskiej zapowiadał koniec dywidend, premier opowiadał bajki o kwotach wyprowadzanych z Polski tytułem dywidend…

Dobra wiadomość: państwo pragnie przejąć odpowiedzialność za spółki ze swoim udziałem. Zła wiadomość: państwo tego nie potrafi, działa obecnie w interesie PiS, nie spółek, rynku, Polski. Wykupić akcjonariuszy spółek z udziałem państwa – to odwrócić prywatyzację, ściągnąć te spółki z giełdy (która jakże uwiera rządzących!), wygasić rynek kapitałowy, zapewne po to, by później przystąpić do zwalczania własności prywatnej, wolnego rynku, demokracji. Od nastania „dobrej zmiany” GPW spychana jest na margines, zagrożona obumarciem. Nie tylko zapowiedziano koniec prywatyzacji, także otrąbiono krucjatę na rzecz nacjonalizacji, co grozi katastrofą. Ile od początku „dobrej zmiany” straciły na wartości spółki z udziałem Skarbu Państwa? Dla przykładu: o ile spadła kapitalizacja „zrepolonizowanego” Banku Pekao SA? Jak wyglądają rządy państwa w spółkach świadczą przypadki LOT, Poczty Polskiej, PKP…

Dobra wiadomość: przejęcie przez państwo spółek mających teraz także innych akcjonariuszy pozwoli skoncentrować wszystkie siły na twórczej realizacji wielkich zamierzeń premiera: miliona samochodów elektrycznych, promów, dronów, itp. Zła wiadomość: to bzdury, androny; symbolem współczesnej rzeczywistości gospodarczej jest „stępkopodobny” (albo i nie) kawałek metalu rdzewiejący w „stoczniopodobnym” (ale raczej nie) przedsiębiorstwie w Szczecinie. Niektórzy podpowiadają, że Skarb Państwa czeka z wykupem akcji drobnych inwestorów w spółkach ze swoim udziałem, aż kursy akcji ustabilizują się w pobliżu dna, lub poniżej – wtedy dokona „repolonizacji”.

Dobra wiadomość: giełda służy temu, by spółki mogły rozwijać się za cudze pieniądze. Zła wiadomość: spółki z udziałem Skarbu Państwa nie rozwijają się. Znacjonalizowane, będą one pogrążać się w mroku za pieniądze podatników. Już nie od dzisiaj są to antyrynkowe mutanty służące politykom, nie rynkowi. Nazywam je „blue cheats”, ponieważ państwo – inwestor wcale niekoniecznie większościowy – lekceważy głos pozostałych akcjonariuszy, działa na ich niekorzyść, oszukuje na pieniądzach.

Fundusz Inwestycji Kapitałowych może okazać się narzędziem realizacji „Planu Zdzisława” na ogromną skalę, pogromu własności prywatnej, zniszczenia i zaorania rynku kapitałowego. Jego patronem mógłby zostać obwołany Hilary Minc, który już w późnych latach 40-tych i wczesnych 50-tych ub. w. przeprowadził Polskę z kapitalizmu do socjalizmu, o co i teraz chodzi. Przesadzam? Ależ przesada bywa dopuszczalna, kiedy ilustruje punkt widzenia! Mój punkt widzenia zakłada prymat prywatyzacji nad nacjonalizacją. Rozumiem racje stojące za „repolonizacją” Banku Pekao SA: ileż tam posad, bonusów dla PiSiewiczów „dobrej zmiany”! Ale nie rozumiem uporu, z jakim państwo rzuciło się do odzyskiwania kolejek linowych i przepłacenia za nie sum wyższych niż Kasprowy. Do dzisiaj utajnionych, zapewne ze wstydu za niegospodarność. A może kryje się za tym kolejna z afer PiS? Dziwne, że opozycja nie drąży tego tematu. Życzyłbym sobie opozycji bardziej totalnie totalnej.

Czytaj także:

2017.01.21 Dlaczego nie inwestuję w spółki z udziałem Skarbu Państwa?

2016.12.10 A teraz sprywatyzujcie Bank Pekao SA przez giełdę!

2016.09.24 Jak Krzysztof Tchórzewski psuje spółki, rynek i państwo

 

 

 

A teraz sprzedajcie akcje Banku Pekao SA przez giełdę!

Bank Pekao wraca „z ziemi polskiej do Wolski”… Jarosław Kaczyński nie ma słuchu, głosu, ani wiedzy ekonomicznej. Może ogłosić sukces repolonizacji polskiego sektora bankowego. Lecz być może rozczaruję zwolenników tezy, jakoby program repolonizacji banków był komponentem akcji wstawania z kolan. Autorstwo pomysłu należy do Jana Krzysztofa Bieleckiego. Był on w swoim czasie szczerym zwolennikiem umiędzynarodowienia finansów, nawet publicznie ogłosił tezę, że na czele grupy UniCredit może kiedyś stanąć Polak – ale z czasem mu przeszło.

Może otrzeźwiła go sprawa kredytów walutowych? W wywiadzie udzielonym mi w 2004 roku J K Bielecki , wówczas prezes Banku Pekao, wyraził opinię, że udzielanie kredytów walutowych osobom zarabiającym w złotych jest praktyką nieetyczną. Wcześniej podobny pogląd zaprezentował w udzielonym mi wywiadzie szef Banku Zachodniego WBK Jacek Kseń. Niezadługo później obaj menedżerowie opuścili swoje stanowiska (następcą dr. Ksenia został Mateusz Morawiecki), a kierowane przez nich banki zmieniły swoje nastawienie do tej kwestii. Bielecki, już jako przewodniczący Rady Gospodarczej (w jej skład wchodził wspomniany M. Morawiecki), pod wpływem doświadczeń lat 2008-2009 podjął ideę „udomowienia” banków należących do obcego kapitału. Co też dzieje się obecnie.

Z tym zastrzeżeniem, że to nie repolonizacja, ani udomowienie, a nacjonalizacja. Co oznacza większy wpływ polityków na gospodarkę, nowe posady dla stronników PiS, mniejsze szanse na wzrost gospodarczy, strumienie pieniędzy płynące na widzi-mi-się partii rządzącej. Bank Pekao trafił w ręce, do których nie mam zaufania: za dużo grzebią w moich kieszeniach.
Jest z tej sytuacji znakomite wyjście: sprzedając przez giełdę akcje należące do PZU SA i Polskiego Funduszu Rozwoju odniesiemy liczne korzyści.

Nie dojdzie do sytuacji, w której władztwo nad dwoma największymi bankami na polskim rynku skupione zostanie w jednym ręku. Otóż pakiety posiadane, bezpośrednio i pośrednio, przez Skarb Państwa nie dałyby tak silnego wpływu na oba banki, gdyby przynajmniej jeden z nich został rozproszony. Nawet silny akcjonariusz większościowy musi liczyć się z interesami mniejszości. Skarb Państwa czyni wyjątek od tej fundamentalnej zasady corporate governance. Nie liczy się z nikim i z niczym, robi co chce i nikomu: prawu, sądom, dobrym praktykom, Brukseli – nic do tego.
Pozbywając się akcji Banku Pekao SA ich obecni posiadacze (PZU SA i Polski Fundusz Rozwoju):
• Zarobią pieniądze, ponieważ w ofercie publicznej – jeśli zostanie umiejętnie przeprowadzona – uzyskają cenę wyższą od zapłaconej Włochom;
• Zapobiegną niebezpieczeństwu wykorzystania politycznych wpływów na bank, a zważywszy udziału Skarbu Państwa w PKO Banku Polskim – na cały sektor bankowy, ba, na stygnącą gospodarkę narodową;
• Dokonają rozproszenia akcjonariatu Banku Pekao SA; w trakcie prywatyzacji pakietu należącego do PZU i PFR, można będzie, mutatis mutandis, wykorzystać wiele elementów znakomicie przeprowadzonego przez ówczesnego ministra Skarbu Państwa Jacka Sochę upublicznienia akcji PKO Banku Polskiego;
Przeprowadzając prywatyzację udziałów PZU i PFR przez giełdę rząd umocni i rozwinie warszawską Giełdę Papierów Wartościowych, przywróci jej wigor i szansę rozwoju (co oznaczałoby jednak odejście od konsekwentnie prowadzonej polityki wygaszania GPW).

Czytaj także:
2015.01.15 Dzień franka

Advocatus diaboli. Obrona Dawida Jackiewicza

Gdyby ogłosić konkurs na najgorszego ministra, Jackiewicz miałby silną konkurencję. Większość pozostałych mogłaby przecież z nim wygrać. Wyrzucono go za to, że stanowiska w spółkach z udziałem Skarbu Państwa powierzał swoim znajomym, nie natomiast za to, że stanowiska w spółkach Skarbu Państwa powierzał znajomym prezesa Kaczyńskiego, premier Szydło, komendanta Macierewicza. Dlatego uważam, że wyrzucenie ministra Jackiewicza – czymkolwiek motywowane, rzekomymi zasługami czy rzeczywistymi przewinami – niczego nie zmieni. Będzie, jak było. Albo jeszcze gorzej.

Jackiewicz jako minister Skarbu Państwa nie prywatyzował spółek. Prywatyzował państwo, właściciela udziałów w tych spółkach. Uznawał je za łup należny kamaryli, którą „suweren” wyniósł do władzy. Dążył do podporządkowania domeny państwowej interesom partyjnym. Lecz najwięcej zgorszenia wywołał polityką kadrową. Paradoksalnie, poszło nie o to wcale, że największe korporacje, jak Orlen, Lotos lub KGHM powierzał menedżerom bez doświadczenia i kwalifikacji, a o to, że na posadach upchnął kilku szemranych ziomali. Którzy brakiem kwalifikacji, doświadczenia, reputacji, nie ustępowali faworytom prezesa, pani premier, komendanta bądź poszczególnych ministrów.

Z zarządów i rad nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa pozbyto się setek menedżerów. Zastąpiono ich swoimi, często mniej przydatnymi na powierzanych im funkcjach, za to zaufanymi prezesa lub kogoś z jego otoczenia. Wyrzucanych próbowano przy tym pozbawić reputacji, odmawiając im absolutoriów. Nie starczało przyzwoitości, by poddać pod głosowanie uchwałę o odmowie absolutorium i rzeczowo ją umotywować; procedowano projekty uchwał dotyczących udzielenia absolutorium i odrzucano je głosami Skarbu Państwa oraz podmiotów zależnych. Stawia to wyrzuconych w niekorzystnej sytuacji reputacyjnej, utrudnia im znalezienie zatrudnienia. Wprawdzie w zawód menedżera wpisane jest ryzyko utraty stanowiska, niemniej wpisane jest także prawo do uzyskania merytorycznej oceny. Wielu pozbawionych absolutorium „refuseników” zapewne znajdzie pracę w korporacjach konkurujących z podmiotami z udziałem Skarbu Państwa, co może jeszcze bardziej pogrążyć te podmioty, tracące dramatycznie na wartości.

Przed laty, po nominacji Stanisława Alota, nauczyciela z technikum, polonisty, absolwenta studiów podyplomowych z wypoczynku i turystyki, na odpowiedzialne stanowisko prezesa ZUS – ukułem na takie praktyki termin alotaż. Niestety, „przykrył go” ukuty przez Jarosława Kaczyńskiego skrót TKM, rozwijany jako Teraz, K…., My. Kaczyńskiemu chodziło o zawłaszczanie państwa przez AWS. Obecnie sam je zawłaszcza na jeszcze większą skalę. Jackiewicz był jedynie wykonawcą jego polityki. A że na boku coś pokombinował? Nie on jeden, wszak kombinatorów jest w tej kamaryli pod dostatkiem. Prezes sam daje przykład: w telewizji upycha kuzyna, kuzyn wkręca się do filmu, jego partnerka dostaje rolę, a ojciec osobistej makijażystki prezesa dostaje stanowisko. François Hollande został potępiony i wyśmiany za zatrudnienie w Élysée fryzjera. Nazywają go Budyniem. Jarosław, nawet w profesjonalnym makijażu, zasłużył na zwarzony Kisiel.

Nie będę wyliczał przewin Dawida Jackiewicza. Nie starczyłoby miejsca na tym blogu. Jako adwokat diabła powołam więc argument na korzyść potępianego. Bardzo zaszkodziło mu powołanie Bartłomieja Misiewicza do rady nadzorczej Polskiej Grupy Zbrojeniowej. Pytano: jak tak można? Wszak „osobisty przedstawiciel” komendanta – cóż za błyskotliwa formuła prawna, nieprawdaż? – nie ma wykształcenia (dopiero robi licencjat), nie ma doświadczenia, żadnych kwalifikacji, był tylko pomocnikiem w aptece gdzieś pod Warszawą. Znany prawnik pośpieszył z obroną tej nominacji: dowodzi, że mimo wszystko nie narusza ona prawa. Panie mecenasie, lubię pana, szanuję za dorobek, za wielką pracowitość, zazdroszczę stanowiska w radzie nadzorczej Przytułku Orlenino (przyszło tam panu pracować z nominatami lepszego sortu), ale przytoczę fundamentalną zasadę corporate governance: „W skład zarządu i rady nadzorczej powoływane są osoby reprezentujące wysokie kwalifikacje i doświadczenie”. Basta.

A Ryszard Petru ogłosił listę „40 Misiewiczów”. Albo zgubił zero, albo liczyć nie umie.

UZUPEŁNIACZ: Poniósł mnie temperament, przypisałem D. Jackiewiczowi decyzję o powołaniu Misiewicza do rady nadzorczej PGZ: dziękuję Czytelnikowi za sprostowanie, iż to decyzja MON.

Magazyn Sztuk Padłych (Bogdan Pęk w radzie Banku Pocztowego)

Nominacje do zarządów i rad nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa często budzą grozę. Powoływane bywają osoby pozbawione kwalifikacji, wiedzy, doświadczenia. Partia rządząca wynagradza swoich, lecz jej zaplecze kadrowe jest rozpaczliwie płytkie. Skoro nawet najważniejszych ministerstw gospodarczych nie udało się powierzyć uznanym ekonomistom (finansami zajmuje się prawnik, rozwojem – historyk wspierany przez politolożkę), jest zrozumiałe, że organy spółek, na które Skarb Państwa ma wpływ, obsadza się byle jak. Prezesem spółki paliwowej zostaje więc polityk ze znikomą znajomością branży, członkiem zarządu banku inny polityk, który wcześniej nie przepracował w bankowości nawet jednego dnia – przykłady można mnożyć. Jeden wszakże szczególnie zasłużył na drwinę: chodzi o powołanie Bogdana Pęka do rady nadzorczej de facto państwowego Banku Pocztowego. Jest to klasyczny przykład postępowania określanego mianem alotażu (od nazwiska zucha, który niegdyś został szefem ZUS).

Bogdan Pek zyskał rozgłos, kiedy jako poseł PSL podniósł raban w sprawie prywatyzacji Banku Śląskiego SA (obecnie ING Bank Śląski SA). Oferta publiczna banku spotkała się z ogromnym zainteresowaniem, co można było odczytać jako społeczną aprobatę dla prywatyzacji. Przyjęto 820 tysięcy [!!] zapisów po atrakcyjnej cenie 500 tysięcy zł za akcję (przed denominacją złotego w stosunku 10.000:1). Gigantyczna nadsubskrypcja skutkowała znaczną redukcją zleceń kupna. Większości reflektantów przydzielono po 3 akcje, większe pule przypadły przede wszystkim zarządowi i pracownikom banku. Obrót walorami banku zainicjowano nazbyt wcześnie, ponieważ do chwili debiutu Banku Śląskiego na warszawskiej giełdzie większość emisji nie weszła jeszcze do obrotu.

W pierwszy notowaniu w systemie jednolitej ceny dnia akcje banku wyceniono na 6.750 tysięcy złotych, co oznaczało trzynastoipółkrotne przebicie względem IPO. Wkrótce bank podążył na południe, trzeba było czekać wiele lat na przekroczenie kursu z pierwszego notowania. Poseł Pęk rozpętał awanturę wychodząc z założenia, że akcje państwowego banku sprzedano za ułamek wartości, bank jest przecież wart kilkanaście razy więcej niż w pierwotnej ofercie publicznej. Szwindel tkwił jednak nie w wycenie banku, a w opieszałości biura maklerskiego banku, które do prac związanych z potwierdzaniem ponad ośmiuset tysięcy świadectw skierowało ledwie kilka osób. Świadectwa pracowników banku potwierdzano w pierwszej kolejności, wielusettysięcznej rzeszy nowych udziałowców przyszło czekać.

Najważniejszą z ofiar awantury posła Bogdana Pęka miał być wiceminister finansów Stefan Kawalec, analityk wysoko ceniony za twórczą wyobraźnię i rozwagę (wcześniej podpora ekipy współpracowników Leszka Balcerowicza) po prostacku odwołany przez premiera. Po prostacku, ponieważ ówczesny szef rządu Waldemar Pawlak nie uznał za stosowne uzgodnić odwołania wiceministra z ministrem finansów Markiem Borowskim, który – nie godząc się na takie praktyki na jego podwórku – elegancko zbeształ premiera i ustąpił z funkcji.

Poseł Pęk snuł poglądy zgodne z jego wykształceniem i dorobkiem. Wcześniej, z dyplomem zootechnika, zasłynął jako niefortunny szef tuczarni trzody chlewnej w podkrakowskich Tomaszowicach. Pod jego kierownictwem zespół pałacowy uległ degeneracji, w najlepszym stanie ostał się budynek służący za Magazyn Sztuk Padłych, najbardziej chyba przydatny w następstwie marnego zarządzania. Później Bogdan Pęk zajął się polityką, był posłem na Sejm, europosłem, senatorem. Nie zliczę wszystkich partii, którym służył wiedzą – o niektórych nawet nie słyszałem. Na jakiś czas zniknął z oczu, gdy sfotografowano go na korytarzu sejmowym w stanie bliskim sztuce padłej. Teraz wrócił na scenę i wyjaśnia, że ma kwalifikacje do pracy w radzie banku, ponieważ działał w sejmowych komisjach do spraw przekształceń własnościowych (1993-1994) oraz Skarbu Państwa (1997-2001). Na wszelki wypadek bank nie umieszcza na swojej stronie internetowej życiorysu tego członka rady.

Bank Pocztowy SA jest własnością Poczty Polskiej (ok. 75% kapitału i głosów na walnym zgromadzeniu) i PKO Banku Polskiego (25%). W grę wchodzą przeto interesy ogółu podatników finansujących państwo będące właścicielem poczty i większościowym udziałowcem banku, oraz rzeszy akcjonariuszy mniejszościowych banku notowanego na warszawskiej giełdzie. Jak w innych spółkach ze swojej domeny, wyłącznej bądź dzielonej z innymi udziałowcami, Skarb Państwa lekceważy interesy podatników i akcjonariatu. Organy niektórych spółek przypominają już magazyny sztuk padłych. Może jeszcze jesteśmy bezpieczni, ale nasze pieniądze już nie.

Historia GPW. ZA ROGIEM ZARAZA, NA ROGU STAŁ LIS

Im więcej czasu mija od startu transformacji, tej prawdziwie dobrej zmiany w Polsce, tym bezczelniej szerzy się legendy o sprzedawanych za bezcen klejnotach narodowej gospodarki, złodziejskiej prywatyzacji, zmarnotrawieniu wypracowanego w trudzie i znoju dorobku pokoleń.

Spór o prywatyzację wybuchł w Polsce zanim do niej doszło. Leszek Balcerowicz oczekiwał, że prywatyzacja dotrzyma kroku dynamicznie zapoczątkowanej transformacji polskiej gospodarki. Wiedział, że szybkość przemian zwiększa szanse na ich powodzenie. Rynek kapitałowy nie mógł ruszyć bez prywatyzacji, ale odpowiedzialny za te obszary Krzysztof A. Lis odrzucał drogę na skróty. Zamierzał prywatyzować w pełni profesjonalnie, a kiedy owej pełni brakowało – przynajmniej rozważnie, krok po kroku, unikając terapii szokowej. Uznano, że działa zbyt wolno, więc zepchnięto go na boczny tor. Lecz jego zasług nie da się przecenić.

Legendarna ekipa Balcerowicza zajmowała się naprawianiem gospodarki, przeprowadzaniem Polski na słoneczną stronę ulicy. Krzysztof Lis niczego nie naprawiał, przyszło mu tworzyć nowe, wcześniej niewyobrażalne. Miał dar wyłuskiwania talentów, skupiania ich wokół siebie, zarażania entuzjazmem. Współpracownikom powiadał żartem, że wie o prywatyzacji 10 procent tego, co chciałby wiedzieć, oraz że oni zdołali ogarnąć raptem 10 procent jego wiedzy, więc muszą się szybko uczyć. Zdołał sformować zastęp ludzi obdarzonych, jak on, wyobraźnią i odwagą, zjednać ich do udziału w niepowtarzalnym przedsięwzięciu. Stworzyli infrastrukturę prawną i organizacyjną rynku kapitałowego organizowanego wokół Giełdy Papierów Wartościowych – i wtedy przystąpili do prywatyzowania.

Najpierw była „pierwsza piątka”: Exbud, Kable, Krosno, Próchnik, Tonsil. Garstka spółek wybranych z ośmiu tysięcy przedsiębiorstw państwowych. Zastanawiano się jeszcze nad szóstą kandydaturą, Swarzędzem, ale odłożono ją na później, bo spółka miała kłopoty z płynnością. Im więcej czasu mija od startu transformacji, tej prawdziwie dobrej zmiany w Polsce, tym bezczelniej szerzy się legendy o sprzedawanych za bezcen klejnotach narodowej gospodarki, złodziejskiej prywatyzacji, zmarnotrawieniu wypracowanego w trudzie i znoju dorobku pokoleń. Otóż dorobek został zrujnowany już w latach osiemdziesiątych, kraj znalazł się na skraju katastrofy, w innej sytuacji ekipa rządząca w PRL nie oddałaby władzy. Spółki zdatne do prywatyzacji można było policzyć na palcach jednej ręki. Zresztą i tak dwie z nich niebawem wpadły w kłopoty. Nie powinniśmy pozwolić na fałszowanie historii.

Katastrofa polskiej gospodarki, zapoczątkowanie transformacji, podjęcie reformy ustroju – sprowokowały wysyp teoryjek o możliwości szybkiej powszechnej prywatyzacji, czy pracowniczej, czy obywatelskiej, poprzez rozdanie tytułów własności i ułatwienie obracania nimi. „Pomysł bezpłatnego rozdawania akcji obywatelom szerzył się wtedy w byłych krajach komunistycznych jak wirus grypy” – wspomina Jacek Kwaśniewski, przyjaciel i, w tamtym czasie, bliski współpracownik Lisa. Za rogiem czekało Polskę to, co wkrótce stało się z własnością i rynkiem kapitałowym w Czechosłowacji i Rosji.

KORDON SANITARNY. Ale na rogu stanął Lis i nie przepuścił zarazy powszechnego rozdawnictwa. Chciał prywatyzacji w oparciu o kapitał i wiarygodne wyceny. Jako pełnomocnik rządu do spraw przekształceń własnościowych stworzył strukturę nowego ministerstwa, obsadził ją dobranym zespołem, ale resortu nie objął. Wykluczył go Balcerowicz, rozczarowany skierowaniem prywatyzacji na tory fachowości. Lisowi przypisano opinię hamulcowego reform, zwolennika rozwiązań zachodnich, wręcz marudnego pedanta. Oraz impertynenta, który ponoć zraża sobie posłów. Ministrem został Waldemar Kuczyński, zausznik premiera Tadeusza Mazowieckiego, merytorycznie nieprzygotowany, ale świadomy tego. Krzysztof Lis współpracował z nim lojalnie jako sekretarz stanu. Aż doszło do zmiany rządu, ministrem został Janusz Lewandowski, współtwórca głośnej koncepcji powszechnej prywatyzacji, i Lis został z ministerstwa wyrzucony.

Nie pojechał do Sevres, by tam służyć za wzorzec pokrzywdzonego przez los. Został doradcą Banku Światowego, w tym charakterze pracował w państwach byłego Związku Radzieckiego. Był do tego zadania dobrze przygotowany. Warszawiak z rodziny inteligenckiej, studiował w Łodzi, bo tamtejszą ekonomię uważał za najlepszą. Zrobił doktorat z zarządzania, pracował naukowo, ale praktykował też doradztwo, prowadził pionierski butik konsultingowy, na owe czasy miał spore sukcesy. Swoje doświadczenia spożytkował w Rosji, Białorusi, na Ukrainie. Ceniono go, lubiano, wysłuchiwano z uwagą, lecz rad nie stosowano. Dzika prywatyzacja nie napotkała tam granic, kordonów.

WIELKI NIEŁAD KORPORACYNY. W słowach jakby wypowiedzianych dzisiaj Krzysztof Lis oponował pomysłowi budowy narodowej instytucji finansowej: „Wybraniec narodu, polityk, zaraz będzie chciał zaciągnąć ‘narodowy’ kredyt na szczególnych warunkach, a to by nas za drogo kosztowało. Otóż Skarb Państwa nie jest w stanie wypracować mechanizmów dających takiej ‘narodowej’ instytucji immunitet od nacisków politycznych”. Kwestie ewentualnego łączenia PKO z PZU uważał za „nieobyczajną”, skoro toczył się spór w arbitrażu co do tytułu własności tego, czym wówczas zamierzano zahandlować.

Krytycznie oceniał dwoistą rolę państwa na rynku: „Państwo jest regulatorem rynku, ale kiedy spełnia rolę właścicielską, staje się jego uczestnikiem. Nie ma w Polsce prawa, obyczaju, a także żadnych procedur pozwalających wyodrębnić jedną postać państwa od drugiej. W dodatku nie jest ono przygotowane do działania w tej drugiej postaci. Dlatego lepiej zapomnieć o postulatach ładu korporacyjnego w spółkach Skarbu Państwa, kiedy tylko zaczyna on sprawować rolę właścicielską. Tam jest jeden wielki nieład korporacyjny. Centralizacja, biurokracja i pełna nieprzejrzystość, która budzi niepokój, co się za tym kryje. Wniosek: albo państwo nadal będzie się zachowywać skandalicznie, albo – zachowując poważne udziały – stanie się inwestorem pasywnym.”

CZŁONEK Z RAMIENIA“. Po zakończeniu misji z ramienia Banku Światowego został Krzysztof Lis doradcą prof. Leszka Balcerowicza, wówczas wicepremiera w rządzie Jerzego Buzka. Liderzy transformacji znów pracowali zgodnie. A na przełomie stuleci, z właściwą sobie energią, Lis podjął nowe wyzwanie: uświadomienie uczestnikom rynku powołania naszych czasów do rozwijania corporate governance. W tym czasie i ja zająłem się tą tematyką, więc nasze drogi zeszły się niebawem. Współpraca z Panem Krzysztofem okazała się inspirująca, owocna, ale niełatwa. Odnosiłem wrażenie, że starannie rozgląda się wokół, ostrożnie ocenia nowych współpracowników. Czy ciążyły mu doświadczenia z przeszłości? Wspominał o karierach złamanych z tego powodu, że ktoś znalazł się w złym towarzystwie i zszargał nazwisko. Często powtarzał dewizę Stanisława Słonimskiego (ojca Antoniego): „Kiedy nie wiesz, jak należy się zachować – zachowaj się przyzwoicie”.

Krzysztof Lis usiłował zaszczepić na polskim rynku pojęcie ‘fiduciary duty” (powinność dołożenia należytej staranności w zawiadywaniu powierzonym mieniem) przeciwstawiając je rodzimemu, „nadwiślańskiemu” (nie)porządkowi korporacyjnemu. Wyśmiewał anatomiczne zwyrodnienie w postaci „członka z ramienia” – członka rady nadzorczej zasiadającemu w niej z ramienia inwestora, któremu zawdzięcza wybór i zafiksowanego na obronie interesów tego, kto przepchnął go do rady, nawet kosztem spółki i reszty akcjonariatu. „Pora zakorzenić na rynku świadomość, że członek rady nadzorczej reprezentuje tylko siebie i winien działać w interesie spółki, nie w interesie mocodawcy”.

Pod firmą Instytutu Rozwoju Biznesu Lis organizował cykl udanych konferencji na temat corporate governance, odbywanych to w warszawskiej siedzibie giełdy, to w ośrodku IRB w Serocku. Temat urzekał nowością, prezentowany bywał atrakcyjnie, wykształcił grono specjalistów, wokół niego skupiła się wnet społeczność interesariuszy. Krok po kroku zbliżaliśmy się do formalnego wyodrębnienia nowego organizmu – Polskiego Instytutu Dyrektorów. Doszło do tego już po śmierci inicjatora, mnie przypadło kontynuowanie przez lata jego zamierzeń. Mam świadomość, że zastąpić Pana Krzysztofa przecież nie zdołałem.

CERTFIKAT LISO. Najtrwalsze osiągnięcie Krzysztofa Lisa na polu corporate governance wyrosło z inicjatywy opracowania dobrych praktyk spółek giełdowych. Na kilku „wschodzących rynkach” po prostu skopiowano rozwiązania przejęte z Zachodu. Organizacje międzynarodowe przysłały specjalistów, którzy oświecali ciemny lud… Pobieżnie przekładano na rodzime języki cudze zasady dobrych praktyk. Odfajkowano sprawę. W Polsce było inaczej. Ruch na rzecz corporate governance rodził się oddolnie, samoistnie, skupiając wiele z najtęższych umysłów rynku kapitałowego. Fermentowi intelektualnemu, który udało się twórczo pobudzić, zaczyn dawał właśnie Krzysztof Lis. I nieustannie dążył, by nie tylko dyskutować – także działać.

W 2002 r. ujrzała światło dzienne pierwsza redakcja dokumentu, najnowsza weszła w życie z początkiem bieżącego roku, bardziej dojrzała, ale reprezentująca to samo przesłanie: dobre praktyki służą kreowaniu zaufania, a właśnie zaufania najbardziej potrzebuje rynek kapitałowy. W dyskusjach Lis często wracał do pomysłu audytowania spółek pod kątem corporate governance. Fantazjowałem wtedy, że będziemy, na wzór certyfikatów ISO, wydawać świadectwa LISO. Bawił się tym powiedzeniem.

Krzysztof Aleksy Lis (18 VIII 1948 – 31 I 2005) zginął tragicznie w wypadku samochodowym. Odszedł zbyt wcześnie, w pełni sił, lecz pozostawił po sobie tak wiele: obiecujący i dojrzewający rynek kapitałowy, którego był prawdziwym twórcą. Zdążył jeszcze odebrać, jako pierwszy z pocztu laureatów, nagrodę im. Lesława Pagi, swojego ucznia. Nie doczekał publikacji napisanej wespół prof. Henrykiem Sterniczukiem (i grupą współpracowników) monografii „Nadzór korporacyjny”. Mógł jeszcze sporo dokonać

Tekst ogłoszony 6 czerwca w Gazecie Giełdy i Inwestorów PARKIET